امیدواریم این مطلب را زمانی بخوانید که با آتش‌سوزی سردخانه مواجه نشده باشید! اما از آنجاییکه در صورت حادثه باید سریع و درست واکنش نشان بدهیم، در این مطلب ابتدا به اقدامات حین آتش سوزی سردخانه می‌پردازیم. در بخش بعدی اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از اینگونه حوادث را توضیح می‌دهیم.

1- اقدامات لازم در لحظه صفر آتش‌سوزی سردخانه

وقتی در اجزای سردخانه (ساندویچ پنل، یونیت، تابلو برق و..) آتش‌سوزی شروع شود، موارد زیر در اولویت است:

الف) اولویت با حفظ جان است!

اول از همه، مطمئن شوید هیچکس نزدیک محل آتش‌سوزی نیست و همه سریعاً از محیط سردخانه خارج شوند. همچنین اگر کسی مصدوم شده، سریعاً کمک‌های اولیه را انجام داده و با اورژانس تماس بگیرید.

ب) قطع کردن برق اصلی

بلافاصله برق کل سردخانه یا حداقل قسمتی که آتش‌سوزی در آن رخ داده را از تابلو برق اصلی قطع کنید؛ این کار جلوی گسترش آتش و برق‌گرفتگی را می‌گیرد. اگر آتش‌سوزی از خود تابلو برق شروع شده، قطع کردن برق اصلی ورودی به سردخانه بسیار  حیاتی است، ولی باید مواظب باشید و ایمنی خود را در نظر بگیرید.

ج) تماس با آتش‌نشانی

حتی اگر فکر می‌کنید خودتان می‌توانید آتش را کنترل کنید، باز هم با آتش‌نشانی تماس بگیرید و آدرس دقیق و جزئیات را اطلاع دهید. هر ثانیه برای شما و حفظ سرمایه شما مهم است.

د) بستن درها (اگر ایمن است)

اگر می‌توانید بدون به خطر انداختن خودتان، درهای سرخانه را ببندید. این کار جلوی ورود اکسیژن بیشتر و گسترش آتش به بقیه قسمت‌ها را می‌گیرد.

2- روش‌های اطفاء حریق سردخانه

برای سرخانه و با توجه به موادی که در آن است (مثل ساندویچ پنل‌ها که معمولاً عایق پلیمری دارند، یا روغن و قطعات الکتریکی در یونیت و تابلو برق)، استفاده از خاموش‌کننده‌های مناسب بسیار مهم است:
روش‌های اطفاء حریق سردخانه

الف) خاموش‌کننده‌های CO2 (دی‌اکسید کربن):

این خاموش‌کننده بهترین گزینه برای تابلو برق و تجهیزات الکتریکی است؛ از آنجاییکه خاموش‌کننده‌ CO2 رسانا نیست و ردی از خود برجای نمی‌گذارد کمترین آسیب به تجهیزات وارد می‌شود.
CO2 برای آتش‌سوزی‌های کلاس B (مایعات قابل اشتعال مثل روغن کمپرسور) هم مناسب است. در فضای بسته سردخانه، CO2 می‌تواند باعث خفگی شود. همیشه بعد از استفاده، لازم است هوای محیط تهویه شود.

ب) خاموش‌کننده‌های پودر و گاز (ABC):

ABC  برای آتش‌سوزی‌های کلاس A (مواد جامد مثل ساندویچ پنل) و کلاس B و C (الکتریکی) کاربرد دارد.
یکی از مشکلات این خاموش‌کننده این است که پودر بعد از استفاده همه جا پخش خواهد شد و می‌تواند به تجهیزات سرخانه آسیب بزند و تمیز کردن آن سخت خواهد بود. بهتر است از این خاموش‌کننده برای موارد غیر الکتریکی استفاده شود.

ج) سیستم‌های اطفاء حریق گازی (مانند FM-200 یا NOVEC 1230):

این روش برای سردخانه‌های بزرگ و حرفه‌ای ایده‌آل است. این سیستم‌ها به صورت اتوماتیک عمل می‌کنند و کل فضا را با گازهای اطفاء پر می‌کنند که آتش را خاموش می‌کند؛ بدون آن‌که به تجهیزات آسیب بزند یا ردی به جا بگذارد.
این سیستم برای محیط‌های حساس مثل سرخانه‌های دارویی یا مراکز داده طراحی شده است.  هرچند نصب این سیستم‌ها هزینه بالایی خواهد داشت ولی امنیت را به شدت بالا خواهد برد.

د) آب تحت فشار یا فوم

استفاده از آب و فوم به هیچ وجه برای سرخانه‌های دارای تجهیزات الکتریکی و مایعات قابل اشتعال توصیه نمی‌شود. آب باعث برق‌گرفتگی شده و می‌تواند به ساندویچ پنل‌ها و عایق‌ها آسیب جدی بزند. فوم هم آلودگی محیطی زیادی را ایجاد کرده و در سرخانه‌ها باعث مشکلات بیشتری خواهد شد.

3- اقدامات لازم برای پیشگیری از آتش‌سوزی سردخانه

رعایت استانداردها برای اجزای مختلف سردخانه می‌تواند جلوی آتش‌سوزی را بگیرد و یا در صورت وقوع، راحت‌تر قابل کنترل باشد.

الف) ساندویچ پنل‌ها:

برای پیشگیری از آتش‌سوزی بهتر است از ساندویچ پنل‌های با کلاس آتش‌نشانی بالا استفاده شود؛ به طور مثال با فوم عایق PIR که مقاومت بهتری در برابر آتش نسبت به PUR دارد.
نصب ایمن پنل‌ها
نصب صحیح پنل‌ها و درزگیری مناسب برای جلوگیری از نفوذ هوا و گسترش آتش هم از جمله استانداردهای مهم است.
در صورت آتش‌سوزی، حفره‌ها، درزهای باز و اتصالات نامناسب به عنوان مجرای عبور شعله، دود و گازهای داغ عمل می‌کنند. پدیده دودکشی (Chimney effect) در فاصله بین پنل و سازه یا درزهای عمودی می‌تواند آتش را در چند دقیقه به طبقات بالایی یا بخش‌های دیگر ساختمان منتقل کند.
برای درزگیری استاندارد می‌توان از راه‌های زیر استفاده کرد:
  • استفاده از نوارهای انبساطی ضدحریق (Intumescent strips) که در حرارت بالا منبسط شده و منافذ را مسدود می‌کنند.
  • درزگیرهای سیلیکونی
  • پرکننده‌های معدنی (پشم سنگ فشرده) در محل اتصالات بحرانی مانند دور تیرها، ستون‌ها و نفوذ تأسیسات.
راه‌کارهای پیشگیری از آتش‌سوزی ســانــدویــچ پــانـل ســـردخـانـه

ب) سیستم برق‌کشی:

سیستم برقی باید طبق استانداردهای ملی برق و ایمنی (مثلاً NFPA 70 یا استاندارد ملی ایران) انجام شود.
استفاده از کابل‌ها و سیم‌کشی مناسب با ظرفیت کافی، محافظ‌های جریان اضافه (فیوز و کلید مینیاتوری)، کلیدهای محافظ جان (RCD/RCCB) و ارتینگ صحیح، ضروری است.
تابلو برق باید دارای درجه حفاظت مناسب (IP) در برابر رطوبت و گرد و غبار باشد و به طور منظم و دوره‌ای بازرسی شود.

ج) سیستم تهویه:

تعبیه سیستم تهویه اضطراری برای تخلیه دود و حرارت در صورت آتش‌سوزی مخصوصاً برای جلوگیری از خفگی ناشی از CO2 یا دود بسیار مهم است.

د) سیستم‌های اعلام و اطفاء حریق:

نصب دتکتورهای دود و حرارت مناسب با محیط سرخانه (معمولاً دتکتورهای خطی یا مکنده برای دماهای پایین مناسب‌تر هستند.) ضروری است. این دتکتورها می‌توانند با اتصال تابلو فرمان (برق) سردخانه از گسترش آتش‌سوزی جلوگیری کنند، تابلو فرمان (برق) سردخانه بلافاصله می‌تواند با دریافت سیگنال خطر، برق را قطع کرده و دمنده‌ها را از کار بی‌اندازد.
 کپسول‌های آتش‌نشانی مناسب (CO2 و پودر) باید در دسترس و به تعداد کافی و در محل‌های مشخص نصب بشوند و همه پرسنل آموزش استفاده از آنها را دیده باشند. سیستم‌های اطفاء حریق اتوماتیک گازی، بهترین راهکار هستند.

ه) آموزش پرسنل:

تمام افرادی که در سرخانه کار می‌کنند باید آموزش‌های لازم در مورد پیشگیری از آتش‌سوزی، نحوه واکنش در صورت وقوع، استفاده از خاموش‌کننده‌ها و مسیرهای خروج اضطراری را ببینند.

ی) بازرسی و نگهداری منظم:

تمام تجهیزات برقی، سیستم‌های اطفاء حریق، ساندویچ پنل‌ها و سیم‌کشی‌ها باید به صورت منظم توسط افراد متخصص بازرسی و نگهداری شوند.

جمع بندی

در مورد حوادث سردخانه‌ها هم «پیشگیری بهتر از درمان است» اما گاهی راهی جز درمان نیست. دور شدن از محیط آتش سوزی، قطع جریان برق اصلی، تماس با آتش‌نشانی، اطفاء حریق با کپسول مناسب و… از جمله مهمترین اقدامات حین اتش سوزی است. همچنین رعایت استانداردها مثل جنس مناسب برای ساندویچ پنل، رعایت استاندارد سیستم برق‌کشی، تهویه مطبوع و… می‌تواند از وقوع آتش‌سوزی جلوگیری کند.