یکی از رایج‌ترین مشکلات در سیستم‌های تبرید اورلود کمپرسور (Compressor Overload) است که به موجب می‌شود مدار الکتریکی کمپرسور قطع شده و عملکردش متوقف ‌شود. معمولا هنگامی که جریان مصرفی موتور از حد مجاز عبور کند یا دمای سیم‌پیچی‌ها به دلایلی مانند تلفات حرارتی و الکتریکی از محدوده مجاز بالاتر رود، این اتفاق رخ می‌دهد.

برای این وضعیت، جهت جلوگیری از آسیب دیدن سیم‌پیچ‌ها، تخریب عایق الکتریکی و سوختن کمپرسور، تجهیز حفاظتی اورلود (Overload Protector) مدار تغذیه را قطع می‌کند.

اورلود کمپرسور چطور رخ می‌دهد؟

در شرایطی که موتور الکتریکی کمپرسور تحت بار الکتریکی یا حرارتی بیش از حد طراحی قرار گیرد، افزایش جریان مصرفی موتور، بالارفتن تلفات الکتریکی سیم‌پیچ‌ها یا اختلال در دفع حرارت، منجر به افزایش دمای سیم‌پیچ‌ها می‌شود.

با توجه به رابطه هرچه جریان عبوری از سیم‌پیچ‌ها بالا رود، تلفات اهمی یا تلفات مسی بیشتر می‌شود؛ یعنی حتی افزایش نسبتا محدود جریان، می‌تواند تلفات حرارتی موتور را تا حد قابل توجهی بالا ببرد.

تلفات حرارتی موتور کمپرسور

پیشگیری از اورلود کمپرسور

برای جلوگیری از کارکرد موتور در شرایط اضافه بار (Overload) از تجهیز حفاظتی استفاده می‌شود. این حفاظت ممکن است با استفاده از رله حرارتی خارجی (Thermal Overload Relay)، محافظ حرارتی داخلی (Internal Motor Protector) یا تجهیزات حفاظتی الکترونیکی انجام گردد.

 همچنین بعضی از مدل‌های حفاظتی علاوه بر دما به اثر جریان عبوری نیز حساسیت دارند. مکانیزم عملکرد این محافظ بدین صورت است که با افزایش جریان مصرفی یا دمای موتور، سنسور به نقطه قطع می‌رسد و مدار تغذیه را باز می‌کند.

 پس از کاهش دما و بازگشت به شرایط مجاز، محافظ به صورت خودکار وصل می‌شود.

بررسی دلایل اورلود کمپرسور

1-افزایش فشار تقطیر و بالارفتن فشار کاری کمپرسور:

از مهمترین دلایل اورلود کمپرسور، افزایش فشار کندانسینگ می‌باشد. با افزایش فشار و دمای تقطیر مبرد، نسبت تراکم (Compression Ratio) کمپرسور نیز معمولا افزایش پیدا می‌کند. به همین علت کمپرسور برای فشرده‌سازی مبرد به کار بیشتری نیاز داشته و شرایط بارگذاری موتور تغییر می‌یابد.

کثیف شدن سطح کویل کندانسور و به تبع آن کاهش ضریب انتقال حرارت، خرابی فن کندانسور یا کاهش دور آن و مسدود شدن مسیر عبور هوا از بین کویل‌ها می‌توانند از مهم‌ترین عوامل افزایش فشار تقطیر باشند.

همچنین بالا بودن دمای محیط اطراف کندانسور، شارژ بیش از حد مبرد (Refrigerant Overcharge) و وجود هوا و گازهای غیرقابل تقطیر در مدار نیز از سایر عوامل مربوط هستند.

در شرایط بالا بودن فشار تقطیر علاوه بر افزایش توان مورد نیاز کمپرسور، احتمال بالا رفتن دمای گاز خروجی (Discharge Temperature) نیز وجود دارد. برای عیب‌یابی باید فشار سمت بالا، دمای خط دیسشارژ، عملکرد فن‌ها و تمیزی کندانسور تحت نظر قرار گیرند.

2-  مشکلات مکانیکی و افزایش اصطکاک داخلی کمپرسور:

خرابی‌های مکانیکی می‌تواند باعث افزایش گشتاور مورد نیاز و جریان مصرفی موتور باشند. در کمپرسورهای رفت و برگشتی (Reciprocating Compression) مشکلاتی همچون فرسودگی یاتاقان‌ها، آسیب میل لنگ، گریپاژ پیستون و اختلال در روغن‌کاری می‌تواند منجر به افزایش مقاومت مکانیکی شود.

در کمپرسور اسکرال (Scroll Compressor)، آسیب‌دیدن سطوح مارپیچی، اختلال در روانکاری و ورود ذرات خارجی به مجموعه تراکم، عملکرد مکانیکی را مختل خواهد کرد.

آسیب‌دیدن سطوح مارپیچی کمپرسور اسکرال

در این وضعیت، کمپرسور هنگام راه‌اندازی ممکن است جریان بسیار بالایی دریافت کند؛ یا بعد از مدت زمان کوتاهی به دلیل افزایش دمای موتور اورلود کند.

3-خرابی خازن یا تجهیزات راه‌اندازی کمپرسور:

در کمپرسورهای تک فاز، خازن راه‌انداز (Start Capacitor) و خازن دائم کار (Run Capacitor)، در ایجاد گشتاور راه‌اندازی و عملکرد صحیح موتور نقش دارند؛ به این صورت که کاهش ظرفیت خازن، افزایش ESR یا خرابی کامل آن باعث کم‌شدن گشتاور راه‌اندازی، افزایش مدت زمان استارت و بالا رفتن جریان مصرفی می‌شود.

خازن راه‌انداز (Start Capacitor) و خازن دائم کار (Run Capacitor) در کمپرسورهای تک فاز

در چنین شرایطی کمپرسور ممکن است نتواند به دور نامی برسد و محافظ حرارتی فعال خواهد شد. برای بررسی ابتدا می‌بایست ظرفیت خازن با دستگاه LCR متر یا مولتی متر یا مقایسه با مقدار درج‌شده روی بدنه اندازه‌گیری شود. به علاوه باید رله استارت، سیم‌کشی و اتصالات ترمینال کمپرسور مورد بررسی واقع شوند.

4- افت ولتاژ و اختلال در تغذیه الکتریکی:

هنگامی که ولتاژ تغذیه از محدوده مجاز پلاک کمپرسور کمتر باشد، موتور برای تولید گشتاور مورد نیاز، جریان بیشتری دریافت می‌کند.

محدوده ولتاژ تغذیه مجاز روی پلاک کمپرسور

افزایش جریان، تلفات مسی سیم‌پیچ‌ها را افزایش داده و منجر به فعال‌شدن محافظ حرارتی می‌شود. در کمپرسورهای سه فاز، علاوه بر افت ولتاژ، عدم تعادل ولتاژ فازها (Unbalance Voltage) نیز مهم است؛ بدین صورت که حتی اختلاف نسبتا کم بین آن‌ها می‌تواند عدم تعادل در جریان سیم‌پیچی‌ها، افزایش تلفات در سیستم و بالا رفتن دمای موتور را موجب شود.

از دیگر اختلالات اساسی در کمپرسورهای سه فاز، قطع یکی از فازها و دو فاز کار کردن موتور (Single Phasing) می‌باشد. چنانچه قطع فاز پیش از راه‌اندازی رخ دهد، موتور معمولا امکان راه‌اندازی پیدا نمی‌کند. اما اگر قطع فاز در حین کارکرد موتور اتفاق بیفتد، امکان دارد موتور به چرخش خود ادامه دهد. ولی با عدم تعادل شدید جریان و بالا رفتن جریان عبوری از سیم‌پیچ‌ها همراه باشد و منجر به افزایش سریع دمای موتور و فعال شدن محافظ حرارتی گردد.

به‌علاوه شل‌بودن اتصالات الکتریکی، نامناسب‌بودن سطح مقطع یا آسیب‌دیدگی کابل‌های قدرت می‌توانند با افزایش مقاومت الکتریکی مسیر تغذیه، باعث افت ولتاژ در ترمینال‌های کمپرسور و افزایش دمای اتصالات گردند. همچنین خرابی کنتاکتور نیز مخصوصا در صورت سوختگی، فرسودگی یا افزایش مقاومت کنتاکت‌ها می‌تواند موجب انتقال نامناسب جریان، افت ولتاژ و حتی قطع یکی از فازها شود. 

برای بررسی این موضوع باید ولتاژ و جریان فازها در زمان کارکرد کمپرسور اندازه‌گیری شوند. همچنین افت ولتاژ در مسیر کابل کشی، شل‌بودن ترمینال‌ها، اکسید شدن اتصالات و نیز عملکرد نادرست کنتاکتورها نیز باید مورد بررسی  واقع شوند.

5- خرابی یا عملکرد نامناسب فن کندانسور:

چنانچه فن کندانسور به علت خرابی موتور، معیوب بودن خازن، اختلال در مدار فرمان یا انسداد مکانیکی متوقف گردد، ظرفیت دفع حرارت کندانسور کاهش می‌یابد. در نتیجه آن، فشار و دمای تقطیر و بار کاری کمپرسور افزایش می‌یابد. چنین شرایطی مخصوصا در روزهای گرم سال و سیستم‌هایی که در شرایط بار حرارتی بالا کار می‌کنند، احتمال بروز اورلود را بالا می‌برد.

 

خرابی فن کندانسور

برای بررسی باید عملکرد موتور فن، خازن راه انداز یا دائم کار در مدل‌های تک فاز، جریان مصرفی فن و جهت چرخش آن تحت نظر باشد. همچنین نباید هوای گرم خروجی کندانسور مجددا به ورودی آن بازگردد.

6-  شارژ نامناسب مبرد در سیستم تبرید

چنانچه شارژ  بیش از حد مبرد اتفاق بیفتد، امکان دارد بخشی از حجم کندانسور با مایع مبرد پر شود و سطح موثر تبادل حرارت کاهش یابد. در ادامه ممکن است فشار تقطیر بالا رود و بار کاری کمپرسور افزایش یابد. اما اگر در مدار کمبود مبرد به وجود آید، می‌تواند باعث شود فشار مکش کاهش یابد و سوپرهیت و دمای گاز برگشتی به کمپرسور افزایش یابد.

در کمپرسورهایی که خنک‌کاری الکتروموتور آن‌ها توسط گاز برگشتی (Suction Gas Cooling) صورت می‌گیرد، کمبود شارژ و کاهش دبی جرمی می‌تواند منجر به کاهش انتقال حرارت از سیم‌پیچ‌ها به گاز مکش و در نتیجه بالا رفتن دمای موتور گردد.

از طرف دیگر، کاهش دبی جرمی مبرد و بار کاری کمپرسور ممکن است موجب کاهش جریان مصرفی الکتروموتور نیز شود. بنابراین در شرایط کمبود مبرد، بالا رفتن دمای سیم‌پیچ‌ها و عملکرد محافظ حرارتی لزوما با افزایش جریان مصرفی همراه نبوده و امکان دارد حتی در وضعیتی رخ دهد که جریان مصرفی از مقدار نامی کمتر باشد. 

با این حال، افزایش دمای موتور می‌تواند موجب قطع محافظ حرارتی شود. برای تشخیص می بایست فشار مکش و دهش، سوپرهیت، سابکولینگ و مقدار شارژ مبرد بر اساس مشخصات سازنده بررسی گردند.

7- اختلال در روغن‌کاری و خنک‌کاری موتور

روغن‌کاری نامناسب مثلا پایین‌بودن سطح روغن، استفاده از روغن نامناسب یا آلودگی آن و اختلال در گردش روغن، منجر به افزایش اصطکاک قطعات متحرک، افزایش دمای داخلی و بار مکانیکی کمپرسور خواهد شد. در کمپرسور هرمتیک، خنک‌کاری سیم‌پیچ‌ها عمدتا به جریان گاز مبرد برگشتی بستگی دارد.

کمپرسور هرمتیک

بنابراین کاهش جریان جرمی مبرد، افزایش دمای گاز مکش یا شرایط غیرعادی بهره‌برداری می‌توانند باعث خارج‌شدن مقدار دمای موتور از حدود مجاز شوند.

روش عیب‌یابی اورلود کمپرسور

الف) برای عیب‌یابی اورلود کمپرسور ابتدا بررسی می‌شود که آیا کمپرسور به دلیل عملکرد اورلود متوقف شده و یا تجهیز دیگری مثل پرشر سوئیچ فشار بالا/ پایین باعث قطع مدار شده است. سپس وضعیت اتصالات، کنتاکت‌ها، کنتاکتور و محافظ حرارتی بررسی خواهد شد. به‌علاوه باید دقت شود که قطع جریان اورلود متناسب با مشخصات سازنده تنظیم شود.

 ب) همچنین باید جریان مصرفی کمپرسور در زمان کارکرد اندازه‌گیری و با جریان نامی (Rated Current) و حداکثر جریان کاری مجاز درج شده در پلاک مقایسه شود. بررسی ولتاژ تغذیه، عدم تعادل فازها، وضعیت کنتاکت‌های کنتاکتور و افت ولتاژ اتصالات نیز ضروری می‌باشد. در کمپرسورهای تک فاز کنترل ظرفیت خازن و عملکرد مدار راه‌انداز نیز باید انجام شود.

 ج) فشار مکش و فشار دهش با استفاده از اتصال گیج فشار به نقاط سرویس مدار باید اندازه‌گیری شوند و با توجه به وضعیت تغذیه اواپراتور، عملکرد شیر انبساط و شرایط تقطیر تعیین شده و با شرایط طراحی سازنده مقایسه می شوند.

گیج دوقلو

د) دما در خط مکش، دهش و همچنین بدنه کمپرسور می‌بایست با استفاده از تجهیزات مناسب اندازه‌گیری شود. بالا رفتن غیر عادی دمای دیسشارژ می‌تواند بیانگر نسبت تراکم بالا، سوپرهیت زیاد یا وجود شرایط نامناسب در چرخه تبرید باشد. بررسی تمیز بودن کویل کندانسور، عملکرد فن‌ها، جریان هوای عبوری و دمای محیط اطراف نیز ضروری است.

ه) در مرحله آخر باید سیم‌پیچ‌های کمپرسور بررسی شوند. مقاومت الکتریکی آن‌ها و اتصال بدنه باید با تجهیزات مناسب اندازه‌گیری شوند. در کمپرسورهای سه فاز اختلاف غیر عادی در مقاومت سیم‌پیچ‌ها می‌تواند نشانگر آسیب داخلی باشد.

نحوه جلوگیری از اورلود مجدد کمپرسور

برای جلوگیری از اورلود مجدد کمپرسور باید همزمان شرایط الکتریکی، مکانیکی و ترمودینامیکی کنترل شوند. تمیزکاری دوره‌ای کندانسور، اطمینان از عملکرد درست فن‌ها، کنترل میزان شارژ مبرد، بررسی نشتی مدار، کنترل سطح و کیفیت روغن و پایش جریان مصرفی کمپرسور از جمله مهم‌ترین اقدامات نگهداری پیشگیرانه می‌باشند.

تعمیر و نگهداری یونیت

از موارد حائز اهمیت دیگر، انتخاب صحیح ظرفیت کمپرسور متناسب با بار برودتی، رعایت محدوده مجاز دمای تقطیر و تبخیر و اطمینان از عملکرد مناسب تجهیزات حفاظتی می‌باشند.

شایان ذکر است حذف اورلود، افزایش غیر مجاز جریان تنظیمی و یا اتصال مستقیم مدار جهت جلوگیری از قطع کمپرسور، می‌توانند باعث افزایش دمای سیم‌پیچ، تخریب عایق و نهایتا سوختن موتور شوند. مورد مهم دیگر اینست که افزایش دمای کمپرسور و اورلود که اضافه بار الکتریکی خارج از محدوده مجاز است، کاملا دو مفهوم یکسان نیستند؛ زیرا ممکن است کمپرسور بدون افزایش محسوس جریان و صرفا به علت اختلال در خنک‌کاری، بیش از حد گرم شود.